حکمرانی آب

حکمرانی آب

نظام مسائل حوزه آب

۱) مقدمه

مدرسه حکمرانی شهید بهشتی به منظور انجام فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی در امر حکمرانی، حوزه‌های اصلی و مختلفی از جمله حوزه زیربنایی را تشکیل داده است که حوزه آب را می‌توان یکی از زیرحوزه‌های این حوزه اصلی در نظر گرفت. از طرفی در سال‌های اخیر، مسائل و چالش‌های حوزه آب در کشور ما به اندازه‌ای گسترده و مهم شده است که سایر پیشران‌های توسعه پایدار را از جمله بخش‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیط زیست، فن‌آوری، حقوقی و حتی سیاسی و امنیتی را نیز تحت تأثیر خود قرار داده است. به همین خاطر شاید بتوان آب و مسائل آن را به عنوان یک حوزه اصلی در نظر گرفت. به هر ترتیب با توجه به رویکرد فعلی مدرسه حکمرانی شهید بهشتی، زیرحوزه آب و مسائل آن جزء اولویت‌ها بوده و ارائه یک نظام مسائل جامع و دقیق در این حوزه و سایر حوزه‌ها، یکی از ارکان نقشه راه آموزشی و پژوهشی مدرسه حکمرانی می‌باشد.

 

۲) ساختار  نظام مسائل حوزه آب

با توجه به گستردگی مسائل و موضوعات چالشی حوزه آب و به منظور تدوین یک نظام مسائل جامع، مسائل حوزه آب به ۲ بخش راهبردی و اصلی تأمین، توزیع و بهره‌برداری آب و همچنین حکمرانی تقسیم می‌شوند. در بخش تأمین، توزیع و بهره‌برداری ۴ حوزه آب آشامیدنی و بهداشتی، کشاورزی، صنعت و محیط زیستی قرار دارد (جدول ۱). لازم به ذکر است که هر مسئله می‌تواند جنبه‌های مختلفی در زمینه‌های محیط زیستی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، سیاسی و امنیتی، فنی و اجرایی، فن‌آوری، سیاست‌گذاری و مدیریتی داشته باشد که در زمان پرداختن به موضوع، درباره آن بحث خواهد شد. همچنین این دسته‌بندی ممکن است در فرآیند مسئله‌یابی کامل‌تر و دقیق‌تر شود.

لازم به ذکر است که مسائل احصا شده در جدول (۱) ناشی از مطالعه اسناد، گزارشات، مقالات، مصاحبه‌ها و برگزاری نشست‌های تخصصی بوده که شرح کامل آن‌ها در قالب سیاست‌نامه‌های مدرسه حکمرانی به تدریج (۳ عدد در ماه) ارائه خواهند گشت.

 

جدول (۱) - ساختار کلی جانمایی مسائل حوزه آب در فرآیند مسئله‌یابی

بخش راهبردی

عنوان مسئله

تأمین، توزیع و بهره‌برداری آب

آشامیدنی

و

بهداشتی

  1. نظام قیمت‌گذاری آب در بخش شرب، کشاورزی و صنعت (علمی نبودن ساز و کارِ تعرفه‌گذاری، ایجاد بی‌عدالتی بین مشترکین پرمصرف و کم‌مصرف و اثرگذاری بر مدیریت مصرف)
  2. انتقال آب بین حوضه‌ای جهت تأمین آب در بخش شرب، کشاورزی و صنعت (تأمین آب از حوضه پرآب به کم، عدم توزیع منافع بین حوضه بالادست و پایین‌دست، تبعات زیست‌محیطی و اجتماعی، تنش‌های اجتماعی و منطقه‌ای)
  3. تبخیر آب زیاد در فرآیند انتقال و توزیع آب در بخش کشاورزی (افزایش مصرف تا 90 درصد سهم آب مصرفی کشور)
  4. عدم رعایت حقابه محیط زیستی (رودخانه‌ها، تالاب‌ها و ...) و اثرات آن
  5. برداشت بی‌ضابطه از منابع آب تجدیدپذیر (عدم حجمی کردن چاه‌های آب)
  6. فرونشست‌ها
  7. آلودگی آب‌های سطحی (ورود فاضلاب‌ها، ایجاد مخاطرات بهداشتی و زیست‌محیطی)

صنعت

کشاورزی

محیط زیستی

حکمرانی

  1. اهمیت دانش بومی در تدوین الگوی حکمرانی خوب آب در ایران
  2. تبیین ضرورت اصلاح الگوی حکمرانی آب در کشور
  3. تغییرات سیاستی و ساختاری نهاد مدیریت آب کشور

 

 

سیاست‌نامه‌های حوزه آب

 

منابع

جدول (۲) - عناوین کتاب‌ها خارجی

سال انتشار

انتشارات

نویسنده

عنوان کتاب

ردیف

2019

Springer

Amarjit Singh , Dipankar Saha and Avinash C. Tyagi

WaterGovernance: Challenges and Prospects

1

2019

Springer

Barbara Cosens and Lance nderson

Practical Panarchy for Adaptive Water Governance

2

2018

Springer

Simon Porcher And Stéphane Saussier

Facing The Challenges Of Water Governance

3

2017

Routledge

Diana Suhardiman, Alan Nicol and  Everisto Mapedza

Water Governance and Collective Action

4

2016

Routledge

Emma S. Norman and  Christina Cook

Negotiating Water Governance

5

2013

ASHGATE

Jurian Edelenbos, Nanny Bressers and Peter holten

Water Governance as Connective Capacity

6

2013

MPG PRINTGROUP

Asanga Gunawansa

Water Governance: An Evaluation of Alternative Architectures

7

2011

Springer

Margot Hill

Climate Change and Water Governance

8

 

جدول (۳) - عناوین کتاب‌های داخلی

ردیف

عنوان کتاب

تألیف/ترجمه

مترجم

انتشارات

سال انتشار

1

حکمرانی آب در مواجهه با تغییر جهانی

ترجمه

دکتر مهدی قربانی

دانشگاه تهران

1397

2

راهنمای ارزیابی حکمرانی آب

ترجمه

ع‍ادل‌ اب‍راه‍ی‍م‍ی‌ ل‍وی‍ه و

سلیمان میرزایی راجعونی ‌

لویه

1397

3

یاریگری گروداران در حکمرانی فراگیر آب

ترجمه

پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

پژوهشگاه

1396

 

جدول (۴) - عناوین مقالات خارجی

سال انتشار

نویسنده

عنوان مقاله

ردیف

2018

Evolution of water governance in Bangladesh: An urban perspective

Evolution of water governance in Bangladesh: An urban perspective

1

2017

P. WOODHOUSE and M. MULLERb

Water Governance- An Historical Perspective on Current Debates

2

2017

Sharon B. Megdal  and  Susanna Eden

Water Governance, Stakeholder Engagement,

and Sustainable Water Resources Management

3

2016

Susana Neto

Water governance in an urban age

4

2015

Andreas Thiel

Constitutional state structure and scalar re-organization of natural resource governance: The transformation of polycentric water governance in Spain, Portugal and Germany

5

2015

Asanga Gunawansa and Lovleen Bhullar

Water governance

6

2014

Rodrigo Valdés-Pineda, Roberto Pizarro and Pablo García-Chevesich

Water governance in Chile: Availability, management and climate change

7

2013

Eric P. Perramond

Water governance in New Mexico: Adjudication, law, and geography

8

2012

John Dore, Louis Lebel, Francois Molle

A framework for analysing transboundary water governance complexes, illustrated in the Mekong Region

9

2011

C. Stein, H. Ernstson and J. Barron

A social network approach to analyzing water governance: The case of the Mkindo catchment, Tanzania

10

2010

Claudia Pahl-Wostl and  Nicole Kranz

Water governance in times of change

11

2010

Cecilia Tortajada

Water Governance: Some Critical Issues

12

2008

Global Water Partnership

Effective Water Governance

13

 

جدول (۵) - عناوین مقالات داخلی

ردیف

عنوان کتاب

نویسنده

سال انتشار

1

سازوکار اثرگذاری هم زمان حکمرانی خوب و مخارج دولتی بر رشد اقتصادی

بهزاد ملکی حسنوند، محمد جعفری و شهرام فتاحی

1398

2

مروری بر حکمرانی آب

مبینا احمدی، ریحانه بهشتیان و مه نوش مقدسی

1397

3

حکمرانی آب: چالش ها و راه کارهای موجود برای برون رفت از بحران

مونا امیری  و مهتاب ابراهیمی

1397

4

نقش حکمرانی و مدیریت بهم پیوسته منابع آب در پایداری زیست محیطی دریاچه ارومیه

سیدمرتضی موسوی  و مهدی سرایی تبریزی

1397

5

چالش های حکمرانی مشارکتی رودخانه های فرامرزی و منابع آب بین المللی مشترک

حجت میان آبادی

1396